Elastomer Nədir: Termoplastik və Termoset Anlayışları
Elastomer — uzadıldıqdan və ya sıxıldıqdan sonra ilkin formasına qayıda bilən elastik polimer materialdır. "Rezin" dediyimiz materialların böyük əksəriyyəti elastomerdir. Bu yazıda elastomerlərin necə işlədiyini və əsas iki kateqoriyaya — termoset və termoplastik elastomerlərə necə bölündüyünü izah edirik.
Elastomeri elastik edən nədir
Elastomerlər uzun, qıvrılmış polimer zəncirlərindən ibarətdir. Material uzadılanda bu zəncirlər düzəlir, qüvvə götürüləndə isə yenidən qıvrılaraq ilkin vəziyyətə qayıdır. Bu "yaddaş" effekti zəncirlər arasındakı çarpaz bağlar (cross-links) sayəsində mümkün olur. Çarpaz bağ olmasa, material dartılanda daimi deformasiyaya uğrayardı.
Termoset elastomerlər
Ənənəvi rezin — termoset elastomerdir. Burada çarpaz bağlar vulkanizasiya adlanan kimyəvi proses zamanı yaranır və geri dönməzdir. Yəni material bir dəfə bərkidikdən sonra qızdırılaraq yenidən əridilə və ya formaya salına bilməz. Bu qrupa EPDM, NBR, SBR və silikon kimi materiallar daxildir. Üstünlüyü — yüksək temperatur və kimyəvi davamlılıq, eləcə də mexaniki sabitlikdir.
Termoplastik elastomerlər (TPE)
Termoplastik elastomerlər həm rezinin elastikliyini, həm də plastikin emal asanlığını birləşdirir. Onlarda bağlar kimyəvi deyil, fiziki xarakterlidir və qızdırıldıqda yumşalır, soyuduqda yenidən bərkiyir. Bu o deməkdir ki, TPE-ni dəfələrlə əridib təkrar formaya salmaq, hətta təkrar emal etmək mümkündür. Çatışmazlığı — yüksək temperatur davamlılığı termosetlərdən aşağıdır.
İki növün müqayisəsi
- Termoset: geri dönməz vulkanizasiya, yüksək istilik və kimyəvi davamlılıq, təkrar əridilə bilməz.
- Termoplastik: təkrar emal oluna bilər, sürətli istehsal, lakin temperatur həddi daha aşağıdır.
Sənaye contaları və profilləri üçün adətən termoset rezinlər seçilir, çünki onlar daha geniş temperatur və təzyiq şəraitində sabit qalır.
Elastomerin əsas xüsusiyyətləri
Bir elastomeri qiymətləndirərkən bir neçə əsas parametrə baxılır: elastiklik, sərtlik (Shore A), temperatur diapazonu, kimyəvi davamlılıq və sıxılmadan sonra forma bərpası. Bu xüsusiyyətlərin əksəriyyəti rezin qarışığının tərkibi ilə tənzimlənir.
Hansı elastomer növünün ehtiyaclarınıza uyğun olduğunu bilmək istəyirsinizsə, məhsul çeşidimizə baxın və ya texniki məsləhət üçün bizimlə əlaqə saxlayın.